مئی ساتانلار کوچه سی

اين هم توضيحي مختصر در مورد قالبهاي شعر تركي (عاشيقي)

البته داشته هاي من تقريبا در همين حده. از همه دوستاني كه اطلاعات بيشتري دارند مي خوام كه اطلاعاتشون رو در اختيار ما هم قرار بدن تا استفاده كنيم

قوشما

قوشما از انواع پركاربرد و رايج شعر عاشيقي است. نوع حاضر، شعري بندبند است و بين 3 تا 6 و 7 بند متغير مي‌باشد. از انواع اشعار هجايي است و هر مصراع آن 11 هجا ‌دارد. هر بند قوشما از چهار مصراع شكل مي‌گيرد و مصطع‌ترين نوع شعر شفاهي قلمداد مي‌شود هر چند قبل از ملا پناه واقف با اين نوع شعر رو به رو مي‌شويم، ولي بطوري مشخص ملاپناه آن را وارد ادبيات و عربي تركي كرده است.

در بند پاياني قوشما ، شاعر نام و يا تخلص خود را بكار مي‌برد اين نوع شعري، قدمت زيادي دارد بطوري كه بر اساس يك نظريه، صفت عاشيقي با قوشما آغاز شده است و قوشما، نام عمومي اشعار عاشيقي در برهه‌اي از فعاليت عاشيقها نيز بوده است. در قالب قوشما، شاعران برجسته‌‌اي چون قافي برهان الدين، شاه اسماعيل خطايي، ، ذاكر، عاشيق‌پري و ديگران را داشتيم و بسياري از شاعران معاصر نيز در اين قالب شعري، طبع آزمايي سريي كرده‌اند

گرايلي

ساده‌ترين شكل شعر عاشيقي، گرايلي است. نوع شعري نيز متشكل از بند هامت و مانند قوشما هر. و تفاوت‌اش با قوشما علاوه بر مضمون و محتواي شعر، در تعداد هجاهاي آن است. گرايلي هشت هجايي است و در بند آخر، شاعر تخلص خود را مي‌آورد. در ژانر ادبيات. موضوع گرايلي ، تعزلي و محبت و طبيعت‌گرايي است.

ديواني

اين نوع نيز از انواع شعر عاشيقي ست و بطور مصطلح از سه بند تشكيل مي‌شود .هر مصراع ديواني 15 هجا دارد از چهار مصراع تشكيل مي‌گرد

مخمس

در زبان تركي اين نوع شعر را ». هر بند مخمس پنج مصراع دارد و هر مصراع آن 16 هجا را در بر مي‌گيرد. البته به نوع مخمس 11 هجايي نيز بر‌مي‌خوريم كه حيدربابا منظومه مشهور بئشليك« مي‌گوينددر مواردیشهريار به اين وزن سروده شده است.

تصنيف

تصنيف، نيز  يكي از انواع شعر عاشيقي است هر چند قدمت این شعر به گذشته‌ها مي‌رسد نوعي شعر ساده و روان و در عين حال گيراست كه در هر مصراع آن چهار يا پنج هجا وجود دارد

باياتي

رواجش در بين مردم، بيش از ساير انواع ادبي است از انواع شعر شفاهي است كه علت فراگير شدن اين بودن که دهان به دهان از دهي به دهي و از ولايتي به ولايت ديگر، با نقل شده شعر و آن است هر باياتي چهار مصراع دارد وهر مصراع از 7 هجا تشكيل شده ، است باياتي شباهت بسياري با رباعي ودو بيتي دارد.طبع ازمایی کردند عاشيقان زيادي در اين نوع شعري،

 مستزاد

نوع جديدي از شعر است كه واردادبيات شعري عاشيقي شده است.

در اين نوع شعري كه بصورت بند بند آورده مي‌شوددر پايان بند در ارتباط با مفهوم بند، نيم مصراعي با همان قافيه آورده مي‌شود.شايد بتوان گفت كه اين نوع شعري عاشيقي، از زبان فارسي وارد ادبيات عاشيقي شده و به عنوان نوع مستقل ادبيات عاشيقي نتوان آن را به حساب آورد .عاشيقهاي معاصر در برخي از مناطق، اين نوع را آزموده‌اند و به نوعي نيز اين نوع در بين شنوندگانشان معتبر   يافته است.

در كنار اين انواع شعر كه بنا به قافيه، وزن و كاربرد كلمات تقسيم مي‌شوند، از نظر مضمون نيز شعر عاشيقي به انواع مختلفي تقسيم‌پذير است. تقسيم ثانويه را بايد وابسته به صفت و صنايع بديعي و يا مهارت‌هاي شعري دانست، هر چند بسياري از محققان در زمينه انواع شعر عاشيقي بصورت پيوسته نيز جزو انواع شعر عاشيقي آورده‌اند

تجنيس

 نوعي از صناعت شعري در اشعار عاشيقي است كه بصورت جناس عاشيق يا شاعر به خودنمايي مي‌پردازد.تجنيس‌ها از 3،5 يا 7 بند تشكيل مي‌شوند جناس عبارت از نوعي شعر عاشيقي (داخل در نوع قوشما يا گرايلي) كه قافيه‌هاي هم شكل با معاني متفاوت دارد.با صفت جناس يا تجنيس در باياتي‌ها نيزروبه رو مي‌شويم . جناس با اتكا به قواعد زباني ساخته مي‌شودو عاشيق‌ها از اين امكان استفاده مي‌كنند و به ايجاد معاني عميق مي‌پردازند.  ساختن تجنيس با در نظر گرفتن مهارتهايش در كاربرد كلام ازهمه هنرمندان ساخته نيست و به همين خاطر تنها عاشيقهاي زبردستي چون »خسته قاسيم عباس توفارقانلي عاشيق علعسگرحسين جاوان  ملا جمعه  در اين نوع هنري، خوش درخشيده‌اند و از بين اينها،  بهترين تجنيس‌سرا  عاشيق علعسگر  است.

 استادنامه

همانطور كه از نام اين فرم شعري پيداست، صفتي از شعر عاشيقي را در بر مي‌گيرد كه عاشيق، مباحثي را در قالب پند و اندرز به شاگردان يا شنوندگان ارائه مي‌دهد. عاشيق در استادنامه‌ها از دانسته‌ها و تجارب خود مي‌گويد كه به نوعي كمك راه زندگي جامعه گردد. بسياري از استادنامه‌ها از سخنان پندآموز بزرگان كه درزبان تركي به آتالار سؤزو موسوم است بر گرفته‌اند

احترام به عقل و كمال جويي و توجه به فلسفه و مسايل اجتماعي، موضوعات مهم استادنامه‌ها هستنداستادنامه‌ها اغلب در مقدمه منظومه‌هاي عاشيقي گنجانده مي‌شوند. جهان‌بيني عاشيق، كلمات قصار، امثال و حكم، ضرب‌المثل هاي پندآموز از ديگر مسايل مطرح در استادنامه‌‌ها مي‌باشند. قوشما قالب غالب استادنامه‌ها را تشكيل مي‌دهد .استادنامه‌هاي » خسته قاسيم« (قرن 13) مشهورتر از ديگران است

دييشمه

اين نوع شعري از جنبه صفت شعري عاشيقي، از انواع جالب و زيباي اين نوع هنري است. دييشمه كه حاصل ديالوگ دو شاعر يا دو عاشيق به صورت پرسش و پاسخ است،مهارت، جهان‌بيني و دانش و استعداد عاشيقها را نشان مي دهد